Jota da gheada, Berrogüetto

🎵 Unha jota con personalidade propia

Berrogüetto foi un grupo galego de música folk que naceu en 1995. A súa proposta musical combina a riqueza da tradición galega con novas harmonías, arranxos e sonoridades, creando unha música que mira ao pasado sen deixar de experimentar.

Jota da Gheada forma parte de Navicularia, o primeiro álbum do grupo, publicado en 1996. Trátase dunha peza instrumental que toma como referencia a jota, unha das formas musicais e de baile máis estendidas na tradición popular galega.

Nesta composición podemos achegarnos ao ritmo e ao carácter da música tradicional, pero tamén descubrir como un grupo contemporáneo pode reinterpretar ese patrimonio musical e darlle unha nova personalidade.

🎧 Escoitamos a versión do disco

Comezamos coa gravación orixinal incluída no álbum Navicularia. Escoita con atención: intenta identificar o pulso, os diferentes instrumentos e os cambios que se producen ao longo da composición.

Berrogüetto · Navicularia (1996) · Pista 10

🎤 A mesma música... en directo!

Agora podemos ver unha interpretación en directo gravada en Ourense en 2008. Observa os músicos, os instrumentos e a maneira de interpretar a peza sobre o escenario.

Berrogüetto · Ourense (2008)

🥁 Seguimos a música co musicograma

Un musicograma é unha representación visual dunha composición musical. Permítenos seguir a música a través de debuxos, símbolos e cores, sen necesidade de saber ler partituras.

Neste musicograma imos seguir o pulso da Jota da Gheada e percorrer os diferentes fragmentos da composición. Cada marca representa un golpe de pulso: podemos acompañalo co dedo, cunha palmada ou marcándoo suavemente co pé.

Como utilizamos o musicograma?

1. Escoitamos primeiro a peza enteira, sen seguir o debuxo.
2. Volvemos escoitala e seguimos co dedo o percorrido do musicograma.
3. Marcamos cada golpe de pulso cunha palmada ou co pé.
4. Prestamos atención aos cambios e ás diferentes partes da composición.

O reto: Conseguir seguir toda a música sen perder o pulso e recoñecendo os seus diferentes fragmentos.

🎻 Os instrumentos: unha tradición que se renova

Unha das riquezas da música folk é a variedade de instrumentos e timbres que podemos combinar. Na tradición galega atopamos instrumentos como a gaita, a zanfona, o violín, a requinta, o acordeón ou diferentes instrumentos de percusión. Tamén podemos escoitar instrumentos de corda como a guitarra ou o bouzouki.

Berrogüetto explora precisamente estas posibilidades, combinando sonoridades tradicionais con outros recursos musicais e novos arranxos.

Ao escoitar a peza, intenta descubrir:

• Que instrumentos destacan na melodía?
• Que instrumentos acompañan e axudan a manter o ritmo?
• Podemos distinguir sons de corda, vento e percusión?
• Todos os instrumentos soan ao mesmo tempo ou van alternándose?

Cada instrumento achega un timbre diferente. Ao combinarse, crean unha textura musical moito máis rica que a que conseguiría un único instrumento.

🎻 Coñece a zanfona

🗣️ E que significa gheada?

A gheada é un fenómeno fonético característico de moitas variedades do galego. Consiste nunha pronuncia particular do fonema /g/, que se realiza como un son fricativo ou aspirado, representado habitualmente mediante unha grafía como gh.

Por exemplo, unha persoa que utiliza a gheada pode pronunciar a palabra gato cun son aspirado inicial, diferente do que escoitamos noutras variedades do galego.

A gheada é un trazo lingüístico propio da nosa diversidade dialectal. Non é unha maneira incorrecta de falar, senón unha característica das variedades nas que está presente.

Unha pequena reflexión

En Galicia non falamos todas as persoas exactamente igual. Temos diferentes acentos, palabras e formas de pronunciar. Esa diversidade tamén forma parte da nosa cultura e da nosa identidade. A música e a lingua son dúas maneiras de expresar quen somos.

💭 Pensamos e reflexionamos

Despois de escoitar as dúas versións e seguir o musicograma, podemos pensar nalgunhas cuestións:

1. Sobre a música: Que sensacións che transmite esta jota? Paréceche unha música alegre, enérxica, tranquila ou misteriosa? Por que?
2. Sobre o ritmo: Que importancia ten o pulso para poder bailar unha jota? Como nos axudan os instrumentos de percusión?
3. Sobre os instrumentos: Que diferenzas atopas entre os sons dos instrumentos de corda, vento e percusión?
4. Sobre a tradición: Por que cres que é importante conservar as músicas e os bailes tradicionais?
5. Sobre a evolución: Unha música tradicional deixa de selo cando se incorporan novos instrumentos, arranxos ou harmonías?
6. Sobre a nosa identidade: Que relación pode existir entre a música tradicional, a lingua e a cultura dun lugar?

A tradición non é algo que deba quedar parado no pasado: tamén podemos coñecela, interpretala e transformala para que siga viva.

Música tradicional galega · Folk

JOTA DA GHEADA

Berrogüetto

Álbum: Navicularia · 1996

A GUÍA MUSICAL
Descubrindo, escoitando e compartindo a nosa música.