Saltar ao contido principal

O jazz

Trompeta

🎷 O jazz

Saxofón

Ritmo, improvisación e liberdade

Nesta entrada coñeceremos o jazz, unha música chea de ritmo, emoción e liberdade. Veremos de onde vén, que o fai tan especial, como é unha banda de jazz e que podemos facer na aula para vivilo en primeira persoa.

❓ Que é o jazz?

  • Nace a principios do século XX en Nova Orleans (EUA).
  • Ten raíces no blues, no ragtime e nos espirituais.
  • É unha música chea de ritmo, emoción e liberdade.
  • A improvisación é o seu elemento máis característico: os músicos inventan e crean mentres tocan.
  • Ao longo do tempo tivo moitos estilos (swing, bebop, jazz moderno…).
Batería de jazz
💬 O jazz baséase na improvisación: os músicos crean a música no momento.

↑ Volver ao índice

⭐ Características principais

Neno tocando o saxofón
  • Ritmo sincopado e swing: ese balanzo especial que invita a moverse.
  • Uso das blue notes: notas cun son especial e emotivo.
  • Gran importancia da expresión persoal.
  • Diálogo entre os músicos.
  • Evolución constante.
Para entendelo mellor: a síncopa é cando acentuamos o tempo que normalmente non se acentúa, e o swing é esa maneira de tocar as corcheas «alongando» unha e acurtando a seguinte, como se o ritmo balanceásese.

↑ Volver ao índice

🎺 Como é unha banda de jazz?

Cando toca unha banda de jazz pasan cinco cousas á vez:

1Improvisación (mentres tocan)
2Ritmo e swing
3Instrumentos típicos (vento e sección rítmica)
4Diálogo musical entre eles
5Liberdade expresiva
Banda de jazz infantil con batería, trompeta, saxofón, guitarra e contrabaixo

🎷 Instrumentos típicos

🎺 Trompeta e trombónInstrumentos de vento metal, moitas veces solistas.
🎷 Saxofón e clarineteVento madeira: voz cálida e expresiva.
🎹 Piano e guitarraAcompañan cos acordes e tamén fan solos.
🎻 ContrabaixoMarca o paso do baixo, tocado a miúdo con pizzicato.
🥁 BateríaLeva o ritmo e o swing da banda.

Sección de vento: trompeta, trombón, saxofón Sección rítmica: piano, guitarra, contrabaixo, batería

↑ Volver ao índice

📜 Un pouco de historia

O jazz naceu da mestura de culturas, sobre todo da música afroamericana, en Nova Orleans, a comezos do século XX. Desde alí estendeuse polo mundo e foi cambiando de estilo.

EstiloComo soaMúsicos importantes
Jazz de Nova OrleansVarios músicos improvisan á vez, en ambiente festivo.Louis Armstrong (trompeta e voz)
SwingGrandes bandas para bailar, con moito balanzo.Duke Ellington, Ella Fitzgerald
BebopMáis rápido e complexo, pensado para escoitar.Charlie Parker (saxofón)
Jazz modernoBusca novos sons, ritmos e harmonías.Miles Davis (trompeta), Dave Brubeck

Unha primeira aproximación para o alumnado: hai moitos máis estilos e músicos.

↑ Volver ao índice

🎧 Escoita e descubre

Algunhas propostas para escoitar na aula (busca as gravacións que prefiras):

  • «What a Wonderful World», Louis Armstrong: unha voz e unha trompeta moi coñecidas.
  • «Take the A Train», Duke Ellington: swing de gran banda.
  • «Take Five», Dave Brubeck Quartet: está en compás de 5/4, ideal para contar e notar que non é un ritmo habitual.
  • «So What», Miles Davis: improvisación con moito espazo e calma.
Escoita e pensa:
  • Que instrumentos soan? Podes recoñecer o saxofón, a trompeta ou o contrabaixo?
  • Quen toca o solo e que fai o resto da banda mentres tanto?
  • Sentes o balanzo do swing? Cantas veces podes bater o pé ao ritmo?
  • Pensas que ese músico tocou sempre igual ou inventou algo novo?

↑ Volver ao índice

🏫 Actividades para a aula

🗣️ Pregunta e resposta

Un alumno «pregunta» cun pequeno ritmo (con palmas ou un instrumento) e outro «responde» inventando o seu. É o diálogo do jazz!

👏 Síncopa con percusión corporal

Marcamos o pulso cos pés e damos palmas entre pulso e pulso, nos tempos que normalmente non se acentúan. Así notamos como o ritmo «balanceaba».

🎤 Scat

Improvisamos coa voz con sílabas inventadas («ba-di-bu-da…») sobre unha base sinxela.

🎼 Improvisación guiada

Con láminas (xilófono ou metalófono) e unha escala pentatónica, cada neno improvisa un pequeno solo mentres os demais mantemos o ritmo. Co xilófono virtual tamén se pode probar.

↑ Volver ao índice

📝 En resumo…

O jazz é un xénero musical nacido da mestura de culturas que valora especialmente a improvisación, o ritmo e a liberdade de cada músico.

Dous nenos tocando trompeta e saxofón

↑ Volver ao índice

Comentarios

O máis visto:

Paula Rojo & The Wild Horses - Si Me Voy (Cups)

Con un vaso de plástico e este tutorial poderás acompañar esta divertida canción: Velaquí o videclip para acompañar:

Os sons do corpo humano

Co noso corpo podemos emitir unha gran variedade de sons. Con esta actividade podes xogar a ver se recoñeces moitos dos sons que producimos co corpo.  Podes marcar na ficha a imaxe que represeta o son que soa en cada momento. Abaixo atoparás un arquivo cos audios.

Kololeoko (Frauta)

Kokoleoko: unha cantiga africana Imos aprender a tocar na frauta doce Kokoleoko , unha cantiga tradicional africana moi coñecida e alegre. Primeiro aprenderemos a melodía pouco a pouco e despois intentaremos interpretala acompañando a música. Prepara a frauta e... imos alá!

A saia da Carolina, en frauta

Aquí tes as partituras e un vídeo co que podes practicar A saia da Carolina coa frauta:

Estrellita del lugar

Aprende a tocar esta melodía! Moitos títulos e variacións da letra ten esta cantiga popular e navideña.