A MÚSICA E O MAGOSTO
Chega o outono e, con el, unha das celebracións máis populares de Galicia: o Magosto. As castañas asadas, o arrecendo da leña, as reunións arredor do lume, os xogos e as cancións forman parte dunha tradición que se transmite de xeración en xeración.
Pero o Magosto é moito máis ca unha festa para comer castañas. É unha oportunidade para coñecer a nosa cultura, descubrir a importancia dos castiñeiros e dos soutos e recuperar cancións, refráns e costumes que forman parte da memoria colectiva galega.
🎵 1. Cantamos o Magosto!
Aquí tes unha selección de cancións para acompañar esta época do ano. Hai propostas tradicionais, cancións infantís e outras con ritmos máis actuais. Preme en cada título para ver o vídeo.
🌰 «Tres castañas polo chan» — Susa Herrera (Mamá Cabra)
Unha canción infantil sobre as castañas que caen ao chan. Ideal para cantar, contar, acompañar con xestos e moverse seguindo o pulso.
▶ Ver actividades coa canción
🌰 «A castaña viaxeira» — Susa Herrera
Outra canción tamén de Susa Herrera. Infantil breve e repetitiva na que as castañas van pasando dunhas mans a outras. Ideal para cantar en roda pasándose castañas de man en man seguindo o pulso.
🥁 «O Rap do Magosto» — Pako Nogueiras / propostas escolares
Unha maneira diferente de celebrar o Magosto, cunha proposta rítmica que permite traballar a dicción, o pulso, a recitación e a percusión corporal. Pode ser especialmente interesante para os cursos superiores.
🍁 «Canción do Magosto» — 13 Lúas
Un tema dedicado expresamente á festa das castañas, incluído no proxecto musical 13 Lúas. Pode servir para ampliar o repertorio e preparar unha interpretación colectiva.
🎤 «Non chas quero» — cantiga tradicional
Unha cantiga popular galega que fala das castañas do Magosto con humor e retranca. É unha boa ocasión para achegarse á música de tradición oral e probar acompañamentos sinxelos.
🔥 «Chegou o Magosto» — Jesús Pareja
Unha canción que anuncia a chegada desta celebración. Pode servir como punto de partida para falar dos costumes do Magosto e preparar unha actividade musical arredor da festa.
🎶 Arao - Pelo Gato 24
Outra proposta musical vinculada á celebración escolar do Magosto. Cunha temática de animais mairiños e acuáticos.
🎥 2. O Magosto visto desde a etnografía
Como se vivía o Magosto antigamente? Que significado tiñan as castañas e os costumes arredor do lume? Neste vídeo o etnógrafo moañés Xavier Blanco achéganos unha mirada sobre a tradición e a cultura popular.
Despois de escoitalas, podemos comentar que costumes aparecen, cales seguimos mantendo e que cousas cambiaron co paso do tempo.
🌳 3. Os soutos: moito máis ca un lugar onde hai castañas
Un souto é un terreo no que medran castiñeiros. Durante séculos, estes espazos tiveron unha enorme importancia na vida rural galega: proporcionaban castañas para alimentarse, madeira e outros recursos, ademais de formar parte da paisaxe e da economía das aldeas.
Antes de que a pataca e o millo procedentes de América se estendesen pola nosa terra, a castaña era un alimento fundamental en moitas zonas de Galicia. Comíase asada ou cocida, preparábanse pratos con ela e tamén se buscaban maneiras de conservala.
No outono, cando maduran os ourizos e caen as castañas, comeza a recollida. Ir ao souto era unha tarefa agrícola, pero tamén podía converterse nun momento de encontro, convivencia e festa.
🔥 4. Que celebramos no Magosto?
O Magosto é unha celebración popular ligada á recollida das castañas e ao ciclo do outono. Adoita celebrarse entre finais de outubro e novembro, especialmente arredor do Día de Todos os Santos e de San Martiño, o 11 de novembro, aínda que a data cambia segundo os lugares e os costumes.
Tradicionalmente, a xente reuníase nun souto, nunha eira ou noutro espazo comunitario para asar e comer castañas. Ao redor do lume compartíanse alimentos, contos, cantigas, xogos e bailes. En moitos lugares tamén se aproveitaba para probar o viño novo.
O Magosto está relacionado coas celebracións de Santos e Defuntos, e ao seu redor consérvanse crenzas populares vinculadas á memoria das persoas falecidas. Non todas as tradicións son iguais en Galicia: cada zona e cada familia pode conservar costumes propios.
Entre as prácticas máis coñecidas están facer colares de castañas cocidas, chamados zonchos nalgúns lugares, e tiznarse a cara coa borralla ao rematar a festa.
📜 5. A sabedoría popular tamén canta
Os refráns e as cantigas gardan palabras, ritmos e coñecementos que se transmitiron de xeración en xeración.
«Polo San Martiño, castañas e viño.»
«Castañas, noces e viño fan a ledicia do San Martiño.»
«A castaña no ourizo, se está madura, cae.»
Podes escoitar, aprender e comparar máis refráns e cantigas nesta recompilación: Refráns da castaña e dos soutos.
💭 6. Pensamos e compartimos
Despois de escoitar as cancións e coñecer algo máis sobre o Magosto, podemos conversar arredor destas preguntas:
- Que canción che gustou máis? En que se diferencia das outras?
- Que instrumentos, voces ou ritmos escoitas nas cancións?
- Por que cres que as castañas foron tan importantes na alimentación de Galicia?
- Que diferenza hai entre un castiñeiro e un souto?
- Que costumes do Magosto coñeces na túa familia ou na túa localidade?
- Que tradicións deberiamos conservar? Hai algunha que cambiariamos? Por que?
- Que podemos facer para coidar os castiñeiros e os soutos?
🎼 Pequeno reto musical: escollede un refrán do Magosto e convertédeo nun recitado rítmico. Podedes acompañalo con palmas, percusión corporal ou instrumentos da aula e interpretalo en dous equipos, a modo de pregunta e resposta.
Que non se perdan as nosas tradicións!
Cantemos, escoitemos e celebremos o Magosto mantendo viva a música e a memoria de Galicia.
Comentarios
Publicar un comentario